 |
 |
|
AYIN FİLMLERİ / ALTYAZI'NIN ÖNERİSİ / TANRIKENT
BEN TANRI OLSAM BU ŞEHRE UĞRAMAM !
Tanrıkent, İstanbul izleyicisiyle ilk kez 22. İstanbul Film Festivali kapsamında buluştuğunda, bütün gösterimleri kapalı gişe yapıldı. Kimilerine göre festivalin en iyisi olan filmin gösterildiği seanslardan sonra dışarı çıkan izleyicilerden hiçbiri hayranlık ifadelerini ve pırıltılı gözlerini saklayamadılar. Bir filmin hem eleştirmenler, hem tavizsiz sanat sineması hayranları, hem sinefiller hem de popüler sinema izleyicileri tarafından tartışmasız beğenilmesi pek de rastlanılan bir durum değildi aslında. Öyle ki, herkesin beğenisine oynayan filmler bile genellikle bu sonucu veremezken, bu film bunu nasıl başarmıştı, böylesi olmadığı öngörülen bir ortak payda yaratmıştı, biraz muammaydı. Tanrıkent kesinlikle bir başyapıt, ama bunun da ötesinde, bazı başyapıtların ulaşamadığı kadar geniş bir kitle tarafından beğenilmiş olması sadece filmin kendine has, eşsiz kimyasıyla açıklanabilir.
Tematik olarak bakıldığında, Tanrıkent, Brezilya'nın orman kanunuyla yönetilen varoşlarında geçen bir öykü. Öykümüz, silahı ve gücü elinde tutanın hükmünün geçtiği, şiddetin her gün farklı biçimlerde tecrübe edildiği, kişilerin diğer kişiler tarafından değil de bir suç kültürü tarafından öldürüldüğü bir ortamda geçiyor. Hikâye, önce yavaş yavaş kabuk değiştiren suç kavramını, Coppola'nın Baba (The Godfather) üçlemesinde uyuşturucu meselesi ortaya çıktığında afallayan Don Carleone'ye benzeyen Brezilyalı Don Carleoneler'in üzerinden açıklıyor. Efendi kanun kaçakları 'fantastik üçlünün' acımasız veletler tarafından ortadan kaldırılmasıyla film de ivme kazanıyor ve izleyiciyi de gittikçe artan bir hızla sınırları sonsuza ıraksayan suç girdabına çekiveriyor. Tanrıkent aslında tematik olarak basbayağı epik bir film. Sayısı oldukça fazla olan karakterleri, iç içe geçmiş girift ilişkileri, iktidar mücadeleleri, durup durup karşımıza çıkan dostluk ve ihanet kavramlarıyla, destansı bir filmde görmeyi beklediğimiz her öğe filmde mevcut. Sinema tarihinde bu anlamda birçok benzeri bulunacağını düşünebileceğimiz bu filmin, nasıl olup da böylesi özgün bir hale geldiğinden, tam da bu noktada bahsetmek doğru olur. Epik filmlerde genellikle izlemeye alışık olduğumuzun çok dışında kamera ve kurgu kullanımı, filmi şu an bulunduğu noktada konumlandırmış. Tanrıkent'in en büyük başarısı belki de bu yapılması güç ayarı yapmak, yakalanması güç kimyayı yakalamak. MTV videokliplerine ithaf edilmiş, hafiften küçümsenerek telaffuz edilen, kısa plan, hızlı kurgu, hareketli kamera tekniklerini, daha konvansiyonel bir sinema diliyle izlemeye alışık olduğumuz, epik bir temaya bu derece başarılı uyarlaması, filmin en beklenmedik ve çarpıcı oyunu.
Bunu daha iyi açıklamak gerekirse, pek çok eleştirmen tarafından çok Amerikanvari bulunan Tanrıkent'i kısım kısım incelemeye kalkarsak, her kısmını sinema tarihinde daha önce çekilmiş bir filmle ya da kulllanılmış bir teknikle ilintilendirmek mümkün. Şöyle ki, 'latin adrenali havası', son dönemde öne çıkan Meksika, Arjantin, Brezilya sinemalarında rastladığımız Paramparça Aşklar Köpekler (Amores perros, 2000) ya da Ananı Da! (Y tu mamá también, 2001) filmlerine; suç örgütü ilişkileri, kimin elinin kimin cebinde olduğunun zor anlaşıldığı Sıkı Dostlar'a (Goodfellas, 1990); hüküm süren kaos ve kaosun hakimiyetindeki ortamda sürdürülen hayatlar Taxi Driver'ın (1976) atmosferine; vahşetin sunumu da 90'lardan sonra yaygınlaşan Tarantino filmlerine benzetilebilir. Ama böyle benzetmeler boş laf olmaktan öteye geçemez. Öyle ki, ortaya çıkan lezzete daha önce rastlanılmadığına göre, teker teker malzemelerin ne olduğunun ne kadar önemi olabilir?
Bütün bu özelliklerinin yanı sıra, senaryonun kendi hayat hikâyesini romanlaştıran Paulo Lins'in kitabından uyarlandığını ve bütün karakterlerin Tanrıkent'in gerçek sahipleri, amatör oyuncular tarafından canlandırıldığını bilmek, filmin vurucu etkisini bir kat daha arttıran diğer faktörler.
Elif Refiğ
Altyazı Aylık Sinema Dergisi'nin Temmuz-Ağustos 2003 sayısının Ayın Filmleri bölümünden alınmıştır.
|
|
|
|
